ROE คืออะไร และทำไม ROE สูงอาจมาจากหนี้

ROE เป็นอัตราส่วนที่คนเริ่มศึกษาหุ้นเจอเร็วที่สุดตัวหนึ่ง และหลายคนอ่านมันแบบเดียว คือยิ่งสูงยิ่งดี บทความนี้จะคำนวณให้ดูว่า ROE สองตัวที่ต่างกันมากกว่าเท่าตัว อาจมาจากธุรกิจที่เหมือนกันทุกอย่าง ยกเว้นสัดส่วนหนี้

ตัวเลขทั้งหมดเป็นของบริษัทสมมติ หน่วยเป็นล้านบาท

ROE คืออะไร

ROE ย่อมาจาก Return on Equity คือกำไรสุทธิเทียบกับส่วนของเจ้าของ

ROE = กำไรสุทธิ ÷ ส่วนของเจ้าของ

ถ้าบริษัทมีกำไรสุทธิ 100 ล้านบาท และส่วนของเจ้าของ 500 ล้านบาท ROE = 100 ÷ 500 = 20%

แปลว่าเงินทุนส่วนของเจ้าของทุก 100 บาท สร้างกำไรสุทธิได้ 20 บาทในปีนั้น

ใช้ส่วนของเจ้าของต้นปี ปลายปี หรือเฉลี่ย

กำไรเกิดขึ้นตลอดปี แต่ส่วนของเจ้าของเป็นตัวเลข ณ วันหนึ่ง วิธีที่ใช้กันทั่วไปคือใช้ค่าเฉลี่ยต้นปีกับปลายปี ตัวอย่างในบทความนี้ใช้ตัวเลขปลายปีเพื่อให้คำนวณง่าย เวลาเทียบหลายบริษัท ให้ใช้วิธีเดียวกันทุกบริษัท

แยก ROE ด้วยสูตร DuPont

ROE ตัวเดียวไม่บอกว่ามาจากไหน สูตร DuPont แยกเป็น 3 ส่วน

ROE = อัตรากำไรสุทธิ × อัตราหมุนของสินทรัพย์ × ตัวคูณส่วนของเจ้าของ

• อัตรากำไรสุทธิ = กำไรสุทธิ ÷ รายได้
• อัตราหมุนของสินทรัพย์ = รายได้ ÷ สินทรัพย์รวม
• ตัวคูณส่วนของเจ้าของ = สินทรัพย์รวม ÷ ส่วนของเจ้าของ

เมื่อคูณกัน รายได้และสินทรัพย์รวมจะตัดกันเหลือ กำไรสุทธิ ÷ ส่วนของเจ้าของ ซึ่งก็คือ ROE

ส่วนที่สามคือจุดที่หนี้เข้ามา ยิ่งบริษัทใช้หนี้มาก ส่วนของเจ้าของยิ่งน้อยเมื่อเทียบกับสินทรัพย์ ตัวคูณนี้จึงยิ่งสูง

ตัวอย่าง: บริษัท ก และ บริษัท ข

สองบริษัทนี้ทำธุรกิจเหมือนกัน รายได้เท่ากัน และกำไรจากการดำเนินงานเท่ากัน ต่างกันแค่โครงสร้างเงินทุน

ขั้นที่ 1 คำนวณกำไรสุทธิ

บริษัท ก

• ดอกเบี้ยจ่าย = 300 × 5% = 15
• กำไรก่อนภาษี = 260 − 15 = 245
• ภาษี 20% = 245 × 0.20 = 49
• กำไรสุทธิ = 245 − 49 = 196

บริษัท ข

• ดอกเบี้ยจ่าย = 900 × 5% = 45
• กำไรก่อนภาษี = 260 − 45 = 215
• ภาษี 20% = 215 × 0.20 = 43
• กำไรสุทธิ = 215 − 43 = 172

บริษัท ข มีกำไรสุทธิน้อยกว่า เพราะจ่ายดอกเบี้ยมากกว่า

ขั้นที่ 2 คำนวณ ROE

• ROE บริษัท ก = 196 ÷ 1,000 = 19.6%
• ROE บริษัท ข = 172 ÷ 400 = 43.0%

กำไรน้อยกว่า แต่ ROE สูงกว่าเกินสองเท่า

ขั้นที่ 3 แยกด้วย DuPont

บริษัท ก

• อัตรากำไรสุทธิ = 196 ÷ 2,000 = 9.8%
• อัตราหมุนของสินทรัพย์ = 2,000 ÷ 1,600 = 1.25 เท่า
• ตัวคูณส่วนของเจ้าของ = 1,600 ÷ 1,000 = 1.6 เท่า
• ตรวจ: 9.8% × 1.25 × 1.6 = 19.6%

บริษัท ข

• อัตรากำไรสุทธิ = 172 ÷ 2,000 = 8.6%
• อัตราหมุนของสินทรัพย์ = 2,000 ÷ 1,600 = 1.25 เท่า
• ตัวคูณส่วนของเจ้าของ = 1,600 ÷ 400 = 4.0 เท่า
• ตรวจ: 8.6% × 1.25 × 4.0 = 43.0%

อัตรากำไรของ บริษัท ข ต่ำกว่า อัตราหมุนของสินทรัพย์เท่ากัน สิ่งเดียวที่ทำให้ ROE สูงกว่าคือตัวคูณส่วนของเจ้าของ ซึ่งมาจากหนี้

ขั้นที่ 4 ดู ROA ประกอบ

ROA (Return on Assets) = กำไรสุทธิ ÷ สินทรัพย์รวม

• ROA บริษัท ก = 196 ÷ 1,600 = 12.25%
• ROA บริษัท ข = 172 ÷ 1,600 = 10.75%

เมื่อมองจากสินทรัพย์ทั้งหมดที่บริษัทใช้ บริษัท ก สร้างกำไรได้มากกว่า ภาพนี้กลับด้านกับ ROE

เมื่อกำไรจากการดำเนินงานลดลง

หนี้ทำงานได้สองทาง สมมติว่าปีถัดไปกำไรจากการดำเนินงานของทั้งสองบริษัทลดลง 30% จาก 260 เหลือ 260 × 0.7 = 182

บริษัท ก

• กำไรก่อนภาษี = 182 − 15 = 167
• ภาษี = 167 × 0.20 = 33.4
• กำไรสุทธิ = 167 − 33.4 = 133.6
• ROE = 133.6 ÷ 1,000 = 13.36%
• กำไรสุทธิลดลง (196 − 133.6) ÷ 196 = 31.8%

บริษัท ข

• กำไรก่อนภาษี = 182 − 45 = 137
• ภาษี = 137 × 0.20 = 27.4
• กำไรสุทธิ = 137 − 27.4 = 109.6
• ROE = 109.6 ÷ 400 = 27.4%
• กำไรสุทธิลดลง (172 − 109.6) ÷ 172 = 36.3%

กำไรสุทธิของ บริษัท ข ลดลงในสัดส่วนที่มากกว่า เพราะดอกเบี้ยเป็นค่าใช้จ่ายคงที่ ไม่ลดตามกำไร

ความสามารถในการจ่ายดอกเบี้ย

อัตราส่วนความสามารถในการจ่ายดอกเบี้ย = กำไรจากการดำเนินงาน ÷ ดอกเบี้ยจ่าย

ตัวเลขนี้ช่วยตอบคำถามที่ ROE ตอบไม่ได้ คือ ถ้าธุรกิจสะดุด บริษัทยังมีกำไรพอจ่ายดอกเบี้ยกี่เท่า

ROE สูงจากสาเหตุอื่นที่ควรรู้

นอกจากหนี้ ยังมีอีกหลายสาเหตุที่ทำให้ ROE สูงโดยที่ธุรกิจไม่ได้ทำกำไรเก่งขึ้น

• ส่วนของเจ้าของเล็กลงจากขาดทุนสะสม ตัวหารเล็ก ROE จึงดูสูง ถ้าส่วนของเจ้าของติดลบ ROE จะไม่มีความหมาย
• บริษัทคืนเงินทุนให้เจ้าของจำนวนมาก ส่วนของเจ้าของลดลง ROE สูงขึ้นแม้กำไรเท่าเดิม
• กำไรพิเศษครั้งเดียว เช่น กำไรจากการจำหน่ายที่ดิน ทำให้ ROE ปีนั้นสูงกว่าปกติ ต้องอ่านหมายเหตุประกอบงบ

ROE บอกอะไรไม่ได้

• ไม่บอกว่ากำไรนั้นเป็นเงินสดหรือยัง
• ไม่บอกความเสี่ยงจากหนี้ ต้องดูคู่กับหนี้สินต่อส่วนของเจ้าของ และความสามารถในการจ่ายดอกเบี้ย
• ไม่บอกว่า ROE ระดับนี้จะอยู่ได้อีกกี่ปี
• ไม่บอกอะไรเกี่ยวกับราคาตลาด บริษัทที่ ROE สูงอาจมีราคาตลาดที่สะท้อนความคาดหวังไว้สูงแล้ว เรื่องนี้เชื่อมกับบทความ กรณี P/E ต่ำ 4 แบบ และ กรอบมูลค่าจากโมเดล

เมื่อคุณประเมินกรอบมูลค่าจากตัวเลขเหล่านี้ ความไม่แน่นอนของ ROE ในอนาคตเป็นอีกเหตุผลหนึ่งของการเผื่อส่วนปลอดภัย ซึ่งอธิบายไว้ใน กรอบคิด margin of safety

FAQ

ROE เท่าไรถึงเรียกว่าสูง

ไม่มีตัวเลขเดียวที่ใช้ได้กับทุกธุรกิจ ธุรกิจที่ใช้สินทรัพย์มาก เช่น สาธารณูปโภค กับธุรกิจที่ใช้สินทรัพย์น้อย เช่น ซอฟต์แวร์ มีโครงสร้างต่างกัน การเทียบที่มีความหมายกว่าคือเทียบกับบริษัทในอุตสาหกรรมเดียวกัน และเทียบกับตัวเองย้อนหลังหลายปี

ROE ต่างจาก ROA อย่างไร

ROE ใช้ส่วนของเจ้าของเป็นตัวหาร ROA ใช้สินทรัพย์รวมเป็นตัวหาร ROA จึงได้รับผลจากหนี้น้อยกว่า ถ้า ROE สูงแต่ ROA ต่ำ เป็นเบาะแสว่าหนี้มีบทบาทมาก

ถ้าส่วนของเจ้าของติดลบ ROE ใช้ได้ไหม

ใช้ไม่ได้ ผลคำนวณจะเป็นค่าที่ตีความไม่ได้ กรณีนี้ให้ดูกำไรจากการดำเนินงาน กระแสเงินสด และภาระหนี้โดยตรงแทน

ลองคำนวณเอง

ลองแยก ROE ของบริษัทที่คุณกำลังศึกษาด้วย DuPont 3 ส่วน แล้วดูว่าส่วนไหนเปลี่ยนมากที่สุดในแต่ละปี แล้วลองคำนวณกรอบมูลค่าด้วยตัวเองใน DAVI เครื่องมือศึกษามูลค่าหุ้น

DAVI เป็นเครื่องมือเพื่อการศึกษา ไม่ใช่คำแนะนำการลงทุน — คุณตัดสินใจเอง

ข้อมูลเพื่อการศึกษา ไม่ใช่คำแนะนำการลงทุน ผลคำนวณขึ้นอยู่กับสมมติฐานที่ผู้อ่านกำหนด บทความนี้ใช้ AI ช่วยเรียบเรียง และตรวจทานโดยทีม bnashsandbox ก่อนเผยแพร่